Boekbespreking

Diepe Rivier van Shusaku Endo

Ergens rond 1990 las ik een roman van de Japanse katholieke schrijver Shusaku Endo. Ik moest erom huilen. Een tweede boek van zijn hand had hetzelfde effect. Wat raakte mij zo? Twintig jaar later vond ik in mijn onderzoek aan de Universiteit Utrecht een antwoord: Endo schrijft over mensen die op bijzondere manier plaatsbekleders zijn. Zij gaan naast iemand staan die geen uitweg meer ziet en dragen iets van diens pijn.

Thema: Plaatsbekleding – wie staat er voor wie in?

In de christelijke traditie betekent plaatsbekleding vaak dat Christus onze plaats inneemt: Hij draagt onze schuld en ons lijden en opent zo een weg naar verlossing. Maar plaatsbekleding speelt ook tussen mensen onderling een rol. De Duitse theoloog Breuning omschrijft het als: nabij zijn aan iemand juist daar waar die mens kwetsbaar is en geen uitweg meer ziet.

In de romans van Endo onderscheid ik vier vormen van plaatsbekleding: voorwerpen die een beschermende betekenis krijgen, dieren die hun baasje beschermen, mensen die hun leven voor elkaar geven, en dubbelgangers. Over die laatste vorm schrijf ik momenteel een boek. De dubbelganger verschijnt in het werk van onder anderen Grayson Perry, Willem Jan Otten en J.K. Rowling als iets of iemand die op een beslissend moment de plaats van een ander inneemt. Misschien herkennen we zulke ervaringen: iemand die voor ons instond, ons droeg of ons hielp om verder te gaan.

**Wie was voor u een plaatsbekleder? En kunt u ook voor uzelf een plaatsbekleder zijn? Aan de hand van twee verhalen uit Endo’s roman ‘Diepe Rivier’ gaan we met elkaar in gesprek.**